X

Slaap

Slaap

Hoe lang & waarom?
Slapen doen Nederlanders gemiddeld zo’n zeven uur en een kwartier per nacht, alhoewel mensen nogal kunnen verschillen in de hoeveelheid slaap. Waar de een zes uur slaapt, slaapt de ander negen tot tien uur. Gemiddeld genomen slapen we tussen de zeven en acht uur per etmaal: ongeveer een derde van ons hele leven.

Het eerste gedeelte van de slaap (eerste vier uur) bevat vooral de belangrijke, herstellende diepe slaap, daarom wordt dit gedeelte ook wel de kernslaap genoemd. Het kerngedeelte van de slaap lijkt een essentieel gedeelte te zijn – als we dit missen functioneren we minder goed en voelen we ons slechter. Dit is ook de slaap waaruit je heel moeilijk wakker kunt worden.

De rest van de nacht (het tweede gedeelte) bestaat uit minder diepe slaap en veel REM slaap. Deze slaap is, op de korte termijn, minder noodzakelijk in dezelfde zin. Vaak kunnen we zonder deze slaap ook nog redelijk  functioneren. Dat neemt niet weg dat ook deze slaap belangrijk is. REM slaap lijkt ook een belangrijke functie te hebben en weken achter elkaar vijf uur slapen, vinden maar weinig mensen goed te verdragen. Het gaat er om dat de meesten met één of twee nachten vijf uur slaap prima kunnen functioneren, wordt het langer (en dus chronisch) dan is het een groter probleem.

Leeftijd en slaapbehoefte

Hersenactiviteit tijdens de slaap

De hersenen zijn zeer actief tijdens de slaap
Het lijkt alsof mensen die slapen ‘uit staan’. De ogen zijn dicht en het lichaam beweegt niet. Maar we staan niet uit, integendeel: onze hersenen zijn namelijk – afhankelijk van hoe diep de slaap is – zeer actief of juist minder actief.
Als je net in slaap valt bijvoorbeeld, verkeren je hersenen nog in een zeer licht en ondiep slaapstadium; dit wordt slaapstadium één genoemd. Onze hersenen zijn dan nog redelijk actief: de hersengolven zijn druk en onrustig. Dat is ook niet zo raar, want enkele minuten geleden waren we nog wakker, en waren we misschien nog aan het praten of iets anders aan het doen – in ieder geval nog redelijk druk bezig. Dat waren onze hersenen dus ook.
lichte slaap

EEG (gemeten met elektrodes op de scalp) tijdens waken.

Na enkele minuten wordt de slaap al dieper. Onze hersengolven worden wat rustiger, en af en toe komen zeer diepe en grote golven voor: we zitten nu in slaapstadium twee. Gedurende de nacht komt dit slaapstadium vrij veel voor (bij acht uur slaap kun je gemakkelijk twee uur in dit slaapstadium verkeren).

Onze hersenen zinken vervolgens steeds verder weg in een diepe slaap. In slaapstadium drie en het daarop volgende stadium vier zijn onze hersengolven erg langzaam, diep en regelmatig. Eigenlijk is het enige verschil tussen deze twee slaapstadia dat in stadium drie minder dan vijftig procent van alle hersengolven uit zulke enorm diepe en langzame golven bestaan, en in stadium vier juist meer dan vijftig procent. Slaapstadium vier is dan ook de diepste slaap. Een half uur nadat je in slaap bent gevallen zit je meestal in dit diepste slaapstadium.

diepe slaap

EEG van de diepste slaap: stadium 4. De golven zijn erg traag en diep.

Na dit allerdiepste slaapstadium kan de slaap alleen maar lichter worden. Na slaapstadium vier gaan onze hersenen dan ook terug naar minder diepe en snellere hersengolven – in omgekeerde volgorde. Na slaapstadium vier komt dus weer slaapstadium drie, en dan twee, en dan weer één. Zo’n cyclus van slaapstadia wordt een slaapcyclus genoemd. Slaapcycli duren gemiddeld anderhalf uur, maar de lengte verschilt van persoon tot persoon (bij sommige mensen duurt een hele slaapcyclus maar één uur, en bij anderen twee uur).

REM slaap

Een bijzonder slaapstadium
Na de eerste slaapcyclus van 90 minuten komen onze hersenen in een bijzonder slaapstadium. Tijdens dit slaapstadium zijn onze hersenen bijna net zo druk, snel en onregelmatig als ze overdag zijn.

remslaap

De REM slaap

Ondertussen is het hele lichaam bijzonder ontspannen: het is zelfs bijna helemaal verlamd: beweging is niet mogelijk. Hier zijn twee uitzonderingen op: de genitaliën en de ogen. De ogen schieten in dit slaapstadium namelijk ontzettend snel heen en weer achter de gesloten oogleden. Het lijkt alsof die ogen allerlei dingen zien en volgen. Dat kan heel goed, want in dit stadium komen de meeste dromen voor. Van alle mensen die tijdens dit stadium worden wakker gemaakt kan ongeveer tachtig procent zich een droom herinneren. Tijdens andere slaapstadia is dit gemiddeld genomen slechts tien procent.
Het stadium waar we het over hebben betreft de zogeheten REM slaap. De term REM staat voor ‘Rapid Eye Movements’, de snelle oogbewegingen, één van de opvallendste eigenschappen van dit stadium. Vroeger werd dit slaapstadium paradoxale slaap genoemd, omdat de hersenen zo druk zijn en het lichaam juist zo rustig is: een paradox.

In de eerste slaapcyclus duurt dit REM stadium nog vrij kort: meestal tussen de vijf en tien minuten. Daarna start weer een nieuwe slaapcyclus. In de tweede slaapcyclus, die meestal tussen de anderhalf en de drie uur na het in slaap vallen optreedt, zit je korter in de diepe slaapstadia. Er komt dan minder stadium vier slaap voor. Daarentegen heb je wel meer REM slaap dan in de eerste cyclus.
Datzelfde geldt voor alle cycli die volgen. In de derde slaapcyclus wordt bijvoorbeeld stadium vier slaap vaak niet meer gehaald terwijl er weer meer REM slaap is. In de laatste slaapcyclus kan meer dan de helft wel uit REM slaap bestaan (45 minuten of meer) terwijl de slaap niet dieper komt dan stadium twee.

hypnogram

slaap gedurende een nacht (een voorbeeld)

slaap

Slaap - Een gebruikershandleiding

Waarom slapen we? Wat gebeurt er tijdens je slaap? En wat gebeurt er als je níet slaapt? We schreven er een boek(je) over, samen met VGZ en Slaapmakend. Je kunt 'm hier gratis downloaden:
Slaap - Een gebruikershandleiding